Maria mag geen ‘Medeverlosseres’ heten van het Vaticaan. ‘De term is niet helder en altijd ongepast’

‘Onze redding is enkel en alleen het werk van de reddende genade van Christus, en van niemand anders’, stelt de nieuwste verklaring van het Vaticaanse Dicasterie voor de Geloofsleer - het departement dat waakt over de geloofsleer - klip en klaar.

Dat bestrijdt ook niemand in de Rooms Katholieke Kerk (RKK), ook niet degenen die de termen ‘Medeverlosseres’ en ‘Middelares’ graag aan Maria toekennen. Maar deze titels zijn te problematisch om zomaar te gebruiken, vindt men in het Vaticaan, dat wil voorkomen dat zulke titels de rol van Christus als enige verlosser en middelaar verdoezelen.

LuisterenLeeslijst

Nieuws Kan Maria ‘Medeverlosseres’ genoemd worden en ‘Middelares van alle genaden’? Nee, oordeelt het Vaticaan dinsdag. Dat is een tweede klap - en eigenlijk de doodsteek - voor de vermeende Amsterdamse Mariaverschijningen. ‘Maria is geen bliksemafleider.’

dinsdag 4 november 2025, 11:01 aangepast 13:58Het schilderij waarop Maria als 'Medeverlosseres' staat afgebeeld in de kapel van de Vrouwe van Alle Volkeren in Amsterdam. Het Vaticaan wees de verschijningen af en bestrijdt nu ook de omstreden mariale titel. beeld: ANP

‘Onze redding is enkel en alleen het werk van de reddende genade van Christus, en van niemand anders’, stelt de nieuwste verklaring van het Vaticaanse Dicasterie voor de Geloofsleer - het departement dat waakt over de geloofsleer - klip en klaar.

Dat bestrijdt ook niemand in de Rooms Katholieke Kerk (RKK), ook niet degenen die de termen ‘Medeverlosseres’ en ‘Middelares’ graag aan Maria toekennen. Maar deze titels zijn te problematisch om zomaar te gebruiken, vindt men in het Vaticaan, dat wil voorkomen dat zulke titels de rol van Christus als enige verlosser en middelaar verdoezelen.

Tekst loopt door onder de advertentie

Het Vaticaan wil in de nieuwe, 27 pagina’s tellende hoogtheologische tekst, inclusief 195 voetnoten, helpen ‘begrijpen hoe Maria verbonden is met het verlossingswerk van Christus’. Dat doet zij vanuit ‘een diepe trouw aan de katholieke identiteit en tegelijkertijd een bijzondere oecumenische inzet’, schrijft kardinaal Fernandez.

Er is dertig jaar in het Vaticaan over gesproken en nu heeft paus Leo XIV er zijn handtekening onder gezet.

Rode vlaggen

In het document staan twee titels centraal die in de kerkgeschiedenis aan Maria zijn toegekend: Medeverlosseres (coredemptrix) en Middelares (mediatrix).

Beide titels staan ook centraal in de vermeende Mariaverschijningen die tussen 1945 en 1959 in Amsterdam zouden hebben plaatsgevonden.

In 2020 dwong het Vaticaan de bisschop van Haarlem-Amsterdam publiekelijk te erkennen dat de vermeende Mariaverschijningen vals waren. Het Vaticaan had die ‘verschijningen’ in 1974 al definitief afgekeurd, maar de toenmalige bisschop van Haarlem - Jos Punt - ‘erkende’ deze in 2002 op eigen houtje alsnog.

Nu volgt er een tweede klap. De titels ‘Medeverlosseres’ en ‘Middelares’, die samen met de titel ‘Voorspreekster’ volgens de verschijningen door de paus tot dogma hadden moeten worden uitgeroepen, krijgen een serieuze rode vlag.

Maria zou, zo bedachten theologen vanaf de hoge middeleeuwen, ‘medeverlosseres’ zijn omdat zij tegen de engel ‘ja’ zei toen deze aankondigde dat zij de moeder van Gods Zoon zou worden en ook omdat zij mede lijdend aan de voet van het kruis van haar lijdende Zoon stond.

De pausen Pius XI en Johannes Paulus II gebruikten de titel enkele keren.

Ratzinger en Fernandez

Maar het Tweede Vaticaans Concilie vermeed bewust het gebruik van de titel Medeverlosseres, ‘om dogmatische, pastorale en oecumenische redenen’, stelt de verklaring.

En ook kardinaal Joseph Ratzinger - de latere paus Benedictus XVI - sprak zich zowel in een interviewboek als tijdens vergaderingen van het Vaticaanse geloofsleerdepartement uit tegen het gebruik van de titel ‘omdat deze term verwarring kon oproepen en te ver af staat van het taalgebruik van de Schrift en de kerkvaders’.

De titels zijn bovendien ‘niet helder en de leer die ze bevatten is niet rijp’, oordeelde hij over ‘medeverlosseres’ en ‘middelares van alle genaden’, vond de Duitse kardinaal.

Zich baserend op Ratzinger, schrijft zijn opvolger, kardinaal Victor Manuel Fernandez dat ‘de unieke plaats van Christus ons uitnodigt om elk schepsel in een duidelijk ontvangende positie te plaatsen’.

Het gebruik van de titel Medeverlosseres is dan ook ‘altijd ongeschikt’. Niet alleen omdat zij ‘Christus’ unieke middelaarschap bij de verlossing dreigt te verdoezelen’, maar ook omdat een uitdrukking die ‘constant uitleg vereist het geloof van Gods volk niet dient en een belemmering wordt’.

De term Middelares is complexer. Enerzijds is de Schrift helder: Christus is de ‘enige Middelaar tussen God en de mensen’ (1 Timotheüs 2:5-6). Daarom is volgens het document ‘bijzondere voorzichtigheid geboden bij het toepassen van de uitdrukking ‘Middelares’ op Maria’.

Aan de andere kant worden termen als bemiddeling en middelaarschap ‘in de meest uiteenlopende domeinen van het maatschappelijk leven gebruikt’.

Daarom is het volgens het document ‘onvermijdelijk dat het ook op Maria wordt toegepast’, maar dan wel altijd in ondergeschikte zin. ‘Het is geenszins de bedoeling om de unieke bemiddeling van Jezus Christus doeltreffender of krachtiger te maken.’

Moederlijke mildheid

Het unieke Middelaarschap van Christus is volgens de verklaring namelijk ‘inclusief’. Christenen kunnen allemaal ‘op een bepaalde manier Gods medewerkers, ‘middelaars’ voor elkaar zijn’.

Het document stelt dan ook de term ‘participerend Middelaarschap’ voor om Maria’s rol uit te drukken.

De titel ‘Middelares van alle genaden’ wordt echter duidelijk afgewezen. Het heil dat door Christus geschonken wordt kan ‘niet geconditioneerd worden’.

In de middeleeuwen werd aan het Bijbelse beeld van de kerk als Lichaam met Christus als hoofd, de gedachte toegevoegd dat Maria de hals is door wie alle genaden naar de ledematen stromen.

Dit beeld van Maria als hals is door het Vaticaan nu de nek omgedraaid omdat de toevoeging ‘van alle genaden’ de ‘intieme, directe en onmiddellijke ontmoeting tussen de Heer en het hart van de gelovige’ bemoeilijkt en stoort.

Tenslotte mogen Maria en haar moederlijke mildheid ook niet - als een soort bliksemafleider - gebruikt worden om God als strenge rechter met ‘ontoereikende barmhartigheid’ af te schilderen.

De verklaring stelt daarna dat ‘het geen eer voor Maria’ is om haar een rol toe te schrijven die slechts aan God toekomt.

En de verklaring citeert Augustinus die - hoewel hij Maria ‘medewerkster’ van de verlossing noemde, ook schreef dat ‘het belangrijker voor Maria was Christus’ leerling te zijn dan zijn moeder te zijn geweest’.