Belgische bisschop wil gehuwde mannen tot priester wijden. Hoe de druk op het verplichte celibaat toeneemt

‘Ik zal alles in het werk stellen om tegen 2028 enkele gehuwde mannen voor ons bisdom tot priester te wijden.’

Het was een opvallende zin in een elf pagina’s tellende pastorale brief aan de katholieken in Antwerpen en omstreken. Hoe verrassend ook, helemaal uit de lucht vallen doet het niet.

In 2019 stelde de bisschoppensynode voor de Amazone al vast dat ‘veel kerkelijke gemeenschappen in de Amazone-regio grote moeilijkheden hebben om de eucharistie te kunnen vieren’. Soms moeten gemeenschappen zelfs jarenlang wachten voordat er een priester langskomt.

Daarom stelde de bisschoppensynode voor ‘geschikte en gerespecteerde mannen uit lokale gemeenschappen die een wettig gevormd en stabiel gezin hebben’ tot priester te kunnen wijden.

Paus Franciscus deed echter niets met dit voorstel. Hij vond de discussie nog niet rijp. Maar hij wees hem ook niet af: hij liet hem open op tafel liggen.

Tijdens de door Franciscus in 2021 gelanceerde kerkhervormingssynode kwam de vraag van het priestercelibaat veel aan de orde, maar het in oktober 2024 gepubliceerde slotdocument zweeg er volledig over.

Dubbele problematiek

Ondertussen werkt men echter in de Amazone verder aan het voorstel. Belangrijke reden daarvoor is dat het celibaat in de Amazone-cultuur onbegrijpelijk is en er dus nauwelijks tot geen inheemse priesters zijn.

Een conceptdocument van de Kerkelijke Conferentie van de Amazone werkt daarom sinds meerdere maanden een plan uit om te komen tot de selectie en wijding van gehuwde mannen voor het priesterambt.

Het document is nog niet naar Rome gestuurd, maar deze conferentie van vertegenwoordigers uit de negen Amazone-landen koos vorige week een nieuwe voorzitter: de Braziliaanse kardinaal Leonardo Ulrich Steiner. Deze franciscaan is een verklaard voorstander van gehuwde priesters.

Is België de nieuwe Amazone?

De dubbele problematiek in de Amazone - het gebrek aan inheemse priesters en de moeilijkheid om in geloofsgemeenschappen de eucharistie en andere sacramenten te kunnen vieren - wordt ook door de Antwerpse bisschop Johan Bonny genoemd.

‘Het aantal ongehuwde mannen dat priester wil worden is gedaald tot net boven het nulpunt’, schrijft hij. Ingevlogen buitenlandse priesters zijn weliswaar een verrijking, maar zijn er ‘om ons te helpen, niet om ons te vervangen’. Volgens Bonny zijn er nu al gebieden in zijn bisdom waar katholieke gelovigen geen toegang meer hebben tot de sacramenten.

Niet tegen de wil van de paus

Ook weet Bonny dat kardinaal De Kesel twee jaar geleden met toestemming van Rome een gehuwde man tot priester wijdde. Deze van oorsprong Irakese man werd voor de Chaldeeuws-katholieke gemeenschap in Mechelen gewijd, maar De Kesel kreeg van het Vaticaan toestemming om hem als ‘bi-rituele priester’ in zijn eigen priesterbestand op te nemen.

Zo bedient deze priester zowel de Chaldeeuws-katholieke gelovigen - deze oosters-katholieke kerk kent sinds haar oorsprong gehuwde priesters - in hun eigen liturgische ritus, als ook de Belgische katholieken. Een historische opening.

Maar er is meer.

Bonny - die goede contacten in het Vaticaan heeft omdat hij er elf jaar werkte en nog steeds geregeld is - wil niet tegen de wil van de paus ingaan.

‘De komende twee jaren zullen dienen om de nodige communicatie te verzekeren en afspraken te maken, zowel met de Belgische bisschoppenconferentie als met het Vaticaan’, schrijft hij.

Hij wil met zijn steen in de vijver duidelijk zaken in beweging brengen, zoals hij dat eerder deed met de zegening van homostellen.

Deze werd in september 2022 door de Belgische bisschoppen mogelijk gemaakt - als eerste bisschoppenconferentie ter wereld. De bisschoppen van België hadden dit vooraf in alle discretie met hoge Vaticaanse geestelijken, inclusief paus Franciscus zelf, besproken. Zij kregen te horen dat zij hun eigen pastorale verantwoordelijkheid moesten nemen. Paus Franciscus had alleen gevraagd of er onder de Belgische bisschoppen overeenstemming bestond - en dat was het geval.

Een jaar later maakte paus Franciscus de zegening van homostellen voor de hele wereldkerk mogelijk.

Zal het met gehuwde priesters hetzelfde gaan?

Paus Leo XIV weet dat er bij de gezamenlijke Belgische bisschoppen al jarenlang een verlangen is om gehuwde mannen te kunnen wijden. Er is vanuit het Belgische episcopaat met hem over gesproken, vertelt een ingewijde. ‘De paus is erg bezorgd als geloofsgemeenschappen de eucharistie niet kunnen vieren.’

Bonny weet dus dat er bij de Amerikaanse paus op dit punt een zekere openheid bestaat.

Het belangrijkste verschil met de Amazone is dat in het regenwoud zulke gehuwde mannen eerst een theologische opleiding moeten volgen. Dat vraagt om een gedegen organisatie en voorbereiding die jaren zal kosten.

In België ligt dat anders. Daar is al een flink aantal gehuwde mannen beschikbaar dat theologie gestudeerd heeft en momenteel al in de kerk werkt als theoloog, diaken of pastoraal werker. Zij hoeven alleen nog heel beperkt pastoraal bijgeschoold te worden.

Maar iedereen - en ook de paus - weet dat als er een stel gehuwde herders toestemming krijgen om de dam over te gaan, er zeker meer zullen volgen.