Bij vernieuwing wil Katholieke Kerk grotere rol voor vrouwen in priesteropleiding en liturgie

Het begon allemaal met een synode die de Katholieke Kerk moest hervormen en die drie jaar zou duren. Maar vlak voor zijn overlijden voegde paus Franciscus er nog extra jaren aan toe, zodat het hele proces zeven jaar in beslag neemt.

In oktober 2028 moet het hele traject worden afgesloten. Veertien internationale studiegroepen van experts buigen zich inmiddels over een groot aantal lastige vragen.

De tussenrapportages van die commissies zijn maandag gepubliceerd. Zij hebben ‘meer tijd gevergd dan aanvankelijk voorzien’, liet kardinaal Mario Grech, die het synodeproces leidt, weten. Dat was te wijten aan ‘de rijkdom en de complexiteit’ van de thema’s.

De dertien tussenrapportages (zie kader) laten vooral zien dat er veel geluisterd is, in het bijzonder naar ervaringen van lokale kerken op alle continenten en naar experts.

In deze rapporten leggen de studiegroepen vooral uit hoe zij te werk zijn gegaan. Maar sommige commissies laten al duidelijk doorschemeren in welke richting de hervormingen worden gezocht.

Zo moet de priesteropleiding beter gaan aansluiten bij een priesterbeeld dat ‘relationeel’ is en andere gelovigen medeverantwoordelijkheid geeft. Priesters moeten bovendien een deel van hun opleiding samen met leken en religieuzen volgen. Ook moeten vrouwelijke docenten een substantiële bijdrage leveren aan de priesteropleiding.

Bij de selectie van nieuwe bisschoppen moeten niet alleen de bisschoppen uit buurbisdommen beter betrokken worden, maar ook de gelovigen uit het desbetreffende bisdom zelf. Tijdens die selectieprocedure moeten bovendien meer leken worden betrokken, in het bijzonder vrouwen.

Grotere rol voor vrouwen in liturgie

Ook de pauselijke vertegenwoordigers in de verschillende landen - de nuntii - moeten beter worden geselecteerd, opgeleid, begeleid, bijgeschoold en geëvalueerd.

En dan zijn er de ‘nieuwe uitdagingen’ waar de kerk voor staat, zoals homoseksualiteit. Deze vraagstukken moeten ‘moedig en radicaal’ in ogenschouw worden genomen. Dat vraagt ‘een bekering van denken en een verandering van praktijken’, vindt de commissie die zich erover buigt. En naast aandacht voor Schrift en kerkelijke traditie moeten ook ‘bijdragen uit wetenschappelijke disciplines’ mee worden gewogen.

De studiegroep die onderzoekt welke vruchten de Katholieke Kerk kan plukken van de gesprekken die zij sinds zestig jaar met andere kerken voert, denkt onder meer na over de vraag in welke gevallen andere christenen de katholieke eucharistie kunnen ontvangen.

De nieuwe studiegroep over liturgie onderzoekt hoe de actieve deelname van gelovigen tijdens kerkdiensten kan worden uitgebreid en hoe een grotere rol van vrouwen in de liturgie kan worden bevorderd. Daarnaast moet de kwaliteit van de preken omhoog en moeten ook lokale of regionale culturele aanpassingen mogelijk worden.

De commissie die zich heel specifiek bezighoudt met de ‘deelname van vrouwen aan het leven en leiderschap van de kerk’ - het Vaticaanse dicasterie (ministerie, red.) voor de Geloofsleer - laat nog weinig doorschemeren. Wel is duidelijk dat het thema van de toelating van vrouwen tot het diakenambt op tafel ligt en dat in de kerkgeschiedenis wordt gezocht naar precedenten voor vrouwelijke autoriteit en leiderschap.

Tien, twaalf, veertien studiegroepen

Paus Franciscus richtte tussen de beide sessies van de bisschoppensynode in oktober 2023 en oktober 2024 tien studiegroepen op over een groot aantal thema’s:

1. De relaties tussen de Oosters-katholieke kerken en de Latijnse kerk

2. Luisteren naar de roep van de armen en de aarde

3. De zending van de kerk in een digitale omgeving

4. De hervorming van priesteropleidingen

5. Deelname van vrouwen aan het leven en leiderschap van de kerk

6. De relatie tussen bisschoppen, religieuzen en kerkelijke bewegingen

7. Selectie en ambtsuitoefening van bisschoppen

8. De rol van nuntii - pauselijke vertegenwoordigers

9. Criteria en methodes voor onderscheiding inzake controversiële thema’s inzake leer, pastoraal en moraal

10. Het plukken van de vruchten van de oecumenische dialogen

Daarnaast werden door Franciscus specifieke commissies opgericht: een voor kerkrechtelijke zaken en een voor Afrika over de pastorale omgang met traditionele polygamie op het continent.

Paus Leo XIV benoemde in juli twee aanvullende commissies:

11. De liturgie in synodaal perspectief

12. De rol van bisschoppenconferenties

Deze laatste commissie, die zich onder meer moet buigen over de vraag welke macht of autoriteit aan bisschoppenconferenties gegeven kan worden, is nog niet begonnen met haar werkzaamheden.