Naar het eerste katholieke schisma van de 21e eeuw? Powerplay van traditionalisten zet paus onder druk

Het gerucht ging al even rond. ‘In de zomer’ van 2026 zou de traditionalistische Priesterbroederschap Sint-Pius X (FSSPX) nieuwe bisschoppen gaan wijden. Deze wijding werd maandag aangekondigd door de algemeen-overste van de FSSPX, de Italiaanse priester Davide Pagliarani.

De laatste keer dat de FSSPX bisschoppen wijdde, was in 1988. Dat gebeurde zonder toestemming van de Heilige Stoel. Volgens het kerkelijk recht excommuniceerden de vier nieuwe bisschoppen en de twee bisschoppen die hen wijdden, zichzelf daardoor automatisch. Het was het enige katholieke schisma in de twintigste eeuw.

Van de toen gewijde bisschoppen zijn er nog twee in leven, een Zwitser en een Spanjaard van respectievelijk 67 en 69 jaar. Naast deze twee bisschoppen telt de priesterbroederschap 733 priesters, waarvan 254 in Frankrijk en 143 in de Verenigde Staten.

Nu staat dus opnieuw een wijding gepland, voor 1 juli. Het is niet bekendgemaakt hoeveel nieuwe bisschoppen er zijn gepland en waar de wijding zal plaatsvinden.

Liturgische hervormingen afgewezen

De FSSPX werd in 1970 opgericht door de Franse aartsbisschop Marcel Lefèbvre. Deze oud-missionaris verzette zich tegen de hervormingen van het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965), in het bijzonder tegen de godsdienstvrijheid, de oecumenische en interreligieuze dialoog en de vernieuwde visie op het bisschops- en pausambt.

Wat echter voor de publieke opinie het meest zichtbaar was, was zijn verzet tegen de liturgische hervormingen die na het concilie werden doorgevoerd. De FSSPX blijft de ‘oude liturgie’ vieren: volledig in het Latijn en met een priester die zich tijdens de mis omkeert, van het volk af.

Paus Benedictus XVI, die zelf de oude liturgie genegen was en bovendien een conservatieve interpretatie van het concilie voorstond, poogde de wond te dichten.

In 2009 hief hij de excommunicatie op. De FSSPX stond nu als ‘irreguliere’ gemeenschap met één been binnen de kerk, maar ook nog steeds met één been erbuiten.

Twee brieven naar de paus

Benedictus XVI maakte bovendien de ‘oude liturgie’ in de gehele kerk weer mogelijk en zette in op verzoening. Die kwam er echter niet. Want de door het Vaticaan in 2011 voorgestelde leerstellige tekst - waarin het Tweede Vaticaans Concilie geaccepteerd werd - werd door de FSSPX niet ondertekend.

De aankondiging van de tweede illegale wijding komt nadat Pagliarani naar eigen zeggen twee brieven naar paus Leo XIV heeft gestuurd. In een eerste brief van augustus vroeg hij om een privé-audiëntie ‘om de huidige situatie van de priesterbroederschap uit te leggen’.

In de tweede brief had hij aangegeven dat de broederschap bisschoppen nodig heeft ‘om het bisschopsambt voort te kunnen zetten’.

Het Vaticaan had volgens de FSSPX geantwoord met een brief ‘die op geen enkele manier beantwoordt aan onze verzoeken’. De broederschap licht dit verder niet toe.

Eenheid en concilie

En dus wordt Leo XIV nu voor het blok gezet. Wil deze augustijner paus die als wapenspreuk ‘In Illo uno unum’ (In de Ene zijn wij één) heeft, echt een schisma op zijn geweten hebben?

Deze Leo is gehecht aan het concilie. En ook aan de liturgische hervormingen van het concilie.

Het Vaticaan reageerde dinsdag met een heel korte mededeling.

‘Het contact tussen de Priesterbroederschap Sint-Pius X en de Heilige Stoel wordt voortgezet. Het is de bedoeling om meningsverschillen of eenzijdige oplossingen voor de ontstane problemen te vermijden’, liet de woordvoerder weten.

Powerplay dus van twee kanten. Wordt nu, in tegenstelling tot 1988, wel een oplossing gevonden waarmee beide partijen kunnen leven?