Een jaar Leo XIV: geen revolutionair, wel een „pelgrim van vrede”

Dat de 267e paus en opvolger van de in april vorig jaar overleden Franciscus een bedachtzaam man is, merkten rooms-katholieken al snel. De Amerikaanse kardinaal Robert Francis Prevost, die op 8 mei 2025 tot paus werd gekozen, deed ingetogen zijn werk. Heel anders dan zijn voorganger die, impulsief en extravert, vaak vol verrassingen zat.

Paus Leo XIV is het afgelopen jaar geen revolutionair gebleken, ook niet – zoals verwacht – op theologisch gebied. Rustig zette hij het werk van Franciscus voort en benadrukte hij het belang van synodaliteit, het meepraten van gewone rooms-katholieken over de toekomst van de kerk. Dat was een belangrijk speerpunt van de vorige paus.

Verzoening

Daarbij aarzelde Leo overigens niet om duidelijke grenzen aan te geven. Dat deed hij vorige maand nog rond het zegenen van homorelaties, waar de Rooms-Katholieke Kerk in Duitsland een voorstander van is. Op de terugvlucht van zijn eerste grote buitenlandse reis, door enkele Afrikaanse landen, floot hij de Duitsers terug. „We keuren de formele zegening van paren van hetzelfde geslacht niet goed”, zo zei de paus in het vliegtuig naar Rome.

Meteen maakte Leo ook helder dat het onderwerp seksuele moraal niet zijn speerpunt is. Vrede, verzoening, rechtvaardigheid, gelijkheid en godsdienstvrijheid: dat zijn de thema’s waar de paus voor warmloopt. En die hij dus ook veelvuldig aansnijdt.

De vierlandenreis naar Algerije, Kameroen, Angola en Equatoriaal-Guinea is daar een illustratie van. „Ik ben hier als een pelgrim van vrede, die niets anders zoekt dan dat wij leren samen te leven als broeders en zusters”, zei de paus in Algerije.

Zo’n 5000 kilometer verderop, in Angola, legde de rooms-katholieke kerkleider de nadruk op hoop en rechtvaardigheid. Leo moedigde christenen aan zich niet terug te trekken uit het publieke leven, maar zich vanuit het Evangelie in te zetten voor betere instituties en bestrijding van corruptie. „Bouw een betere, gastvrije wereld, waar geen oorlog, onrecht, armoede of oneerlijkheid meer is.”

Trump

Onzichtbaar kun je de paus het afgelopen jaar moeilijk noemen, al helemaal niet binnen de rooms-katholieke wereld. Daar werd het Jubeljaar of Heilig Jaar groots gevierd. Miljoenen pelgrims bezochten Rome, waar Leo onder meer de slotmis van de Wereldjongerendagen opdroeg.

Door een dreigend conflict met de Amerikaanse president Donald Trump waren vorige maand opeens ook de ogen van de rest van de wereld op de paus gericht. Trump, verwikkeld in een oorlog met Iran, beschuldigde Leo op zijn platform Truth Social van politieke bemoeienis. „Paus Leo is zwak op het gebied van misdaad en verschrikkelijk op buitenlands beleid”, postte hij. Het komt zelden voor dat een staatshoofd zo fel uithaalt naar een paus.

De Amerikaanse vicepresident JD Vance deed er later nog een schepje bovenop door te zeggen dat de paus maar wat voorzichtiger moet zijn wanneer hij over theologie spreekt.

Leo, in de Verenigde Staten geboren, leek zich er niet druk over te maken. In het vliegtuig op weg naar Algerije zei de paus dat hij, ondanks de felle kritiek van president Trump, niet zou zwijgen over oorlog en geweld en zich „altijd zal uitspreken voor vrede”. Er lijden volgens hem te veel mensen in de wereld. „Er vallen te veel onschuldige slachtoffers. En ik denk dat iemand moet opstaan en zeggen dat het anders kan.”

Paus Leo kreeg vanuit de hele wereld bijval, wat ook nog eens onderstreept dat de paus – geestelijk hoofd van een op de zes mensen – een wereldleider is om rekening mee te houden. Media en analisten zien dat hij „nog zo’n beetje de enige is die krachtig voor wereldvrede pleit” en het openlijk tegen de Amerikaanse president durft op te nemen, waardoor zijn stem – ook in het diplomatieke verkeer – extra gewicht krijgt. Daarmee is de paus meer dan een moreel geweten dat zich uitspreekt over oorlog, migratie, klimaat en armoede.