‘Ten volle mens zijn’ volgens paus Leo XIV: criterium voor de kerk en de toekomst van de mensheid

Vier dagen lang kleurde Madrid wit en geel, de kleuren van de Vaticaanse vlag. Naast posters en spandoeken waren door heel de binnenstad ook 99.000 witte en gele petunia’s te zien, die in de tuinen en groenstroken van de Spaanse hoofdstad geplant waren.

In eerste instantie stond Madrid helemaal niet op de planning als onderdeel van het pausbezoek aan Spanje. De zegening van de toren van de Sagrada Família in Barcelona en een bezoek aan migranten op de Canarische eilanden vormden de eigenlijke doelen van het pausbezoek.

Het is dankzij kardinaal José Cobo Cano, sinds 2023 aartsbisschop van Madrid, dat Leo XIV vier dagen in de Spaanse hoofdstad doorbracht.

Deze sleutelfiguur van de Spaanse kerk geldt als een trouwe aanhanger van de kerkhervormingen van paus Franciscus. Hij is erg actief op het vlak van sociale gerechtigheid, migrantenrechten en interreligieuze dialoog. Hij geldt in Spanje ook als een geestelijke die het seksueel misbruik in de kerk serieus neemt en wil aanpakken. Leo XIV en Cobo kennen elkaar goed en waarderen elkaar.

‘Wees mens zoals Christus!’

En wat volgens velen een wat saaie, officiële opmaat voor de bezoeken aan Barcelona en de Canarische eilanden zou worden, ontpopte zich tot vier dagen die het hart van het pontificaat van Leo XIV lieten zien.

Tegenover meer dan een half miljoen jongeren op het Lima-plein vatte Leo XIV zijn boodschap samen: ‘Ik wil jullie allen een opdracht toevertrouwen: ten volle mens zijn. Wees menselijk! Wees mannen en vrouwen van vlees en bloed. Geen schone schijn, maar met gezichten die vertrouwen wekken. Mensen die gerechtigheid zoeken omdat zij ernaar hongeren, zoals naar hun dagelijks brood. Mensen die verlangen naar een eerlijk en rechtvaardig leven, omdat zij aan anderen graag doen wat zij zouden willen dat men aan hen doet. Wees mens zoals Christus, de volmaakte mens, de Opgestane, die de geschiedenis met ons deelt, in elke tijd.’

Deze oproep liep als rode draad door het bezoek aan Madrid: van het Spaanse parlement, waar hij minutenlang applaus kreeg van het gehele politieke spectrum, tot de armenzorg in de buitenwijk Lucero, van het voetbalstadion tot de anderhalf miljoen aanwezigen voor de Sacramentsdagprocessie door de straten van Madrid.

In het parlement prees Leo XIV de christelijke wortels van Spanje, maar weigerde die door nationalisten te laten claimen. Identiteitspolitiek die ‘de wereld bevolkt met spoken en vijanden’, wees hij expliciet af.

Waardigheid, gerechtigheid en algemeen welzijn

In plaats daarvan grasduinde hij in de Spaanse geschiedenis naar een ander voorbeeld: de vertaalschool van Alfonso X de Wijze, waar moslims, joden en christenen in de 13e eeuw samen het Arabische, Griekse en Hebreeuwse erfgoed vertaalden.

Steden als Cordoba en Toledo werden zo plekken van ontmoeting tussen talen, religies en kennis. Die geschiedenis, zei Leo, vertelt iets anders dan de ‘verdeeldheid zaaiende verhalen’ die nu vaak de boventoon voeren.

Het EU-motto ‘In varietate concordia’ — eenheid in verscheidenheid — vatte hij aan als program: ware eenheid maakt mensen niet gelijk, maar verandert verschil in een kans op wederzijdse verrijking.

Diezelfde grondgedachte van menselijkheid lag aan de basis van Leo’s pleidooi voor het menselijk leven. ‘Kan een gemeenschap die het ongeboren kind, de ouderen, de zieken of wie volledig van zorg van anderen afhankelijk is, in de schaduw plaatst, wel werkelijk rechtvaardig genoemd worden?’, vroeg hij de parlementariërs.

De verdediging van het leven is onlosmakelijk verbonden met waardigheid, gerechtigheid en het algemeen welzijn als maatstaf voor sociale verhoudingen, zei Leo ook. Nationaal én internationaal.

Diezelfde menselijkheid is een opdracht als het gaat om ‘het tragische drama’ van migratie. Vluchtelingen en migranten verdienen volgens de paus veilige en legale routes, een respectvolle opvang en echte integratiekansen.

Tegelijk pleitte hij voor het wegnemen van de oorzaken: het recht om in eigen land te kunnen blijven, door armoede, onveiligheid en de gevolgen van de klimaatcrisis aan te pakken.

Muren die niet beschermen

Tijdens zijn toespraak in de kathedraal van Almudena zei Leo dat er veel muren zijn die niet beschermen, maar verdelen, scheiden en isoleren. ‘Om iets nieuws, moois en blijvends te bouwen, moeten we bereid zijn muren af te breken’, zei hij.

In de kerk gebeurt dat dankzij de door paus Franciscus gelanceerde synodaliteit, zei hij later in het Bernabéu-stadion tegen 80.000 mensen. Pluralisme leidt namelijk niet tot chaos, maar schept ruimte, waarin de mensheid haar fundamenten ontdekt, vindt Leo XIV.

De paus ontmoette ook slachtoffers van kerkelijk seksueel misbruik. Hij riep bisschoppen op tot ‘echte verandering’.

Leren volledig mens te worden

Kardinaal Cobo vatte de visie van paus Leo XIV samen als een ‘Samaritaanse kerk’, namelijk een kerk ‘die geboren is aan de voet van een kruis, aan de voet van een slachtoffer’ en die daarom altijd aan de kant van de kwetsbaren moet staan.

‘Madrid heeft laten zien dat de paus een morele autoriteit voor iedereen is’, zei Cobo toen de paus onderweg was naar Barcelona, de tweede etappe van het bezoek aan Spanje.

Leo wil dat de bewoners van deze wereld, die verwikkeld is in ‘een diepe spirituele en culturele crisis’ van geweld, polarisatie en wantrouwen, weer leren volledig mens te worden. En de christelijke visie op de mens speelt daarin volgens hem een sleutelrol.