Vaticaanse studiecommissies willen ander type bisschoppen en verandering in omgang met homoseksuelen

‘Openheid voor complexiteit, bereidheid tot vernieuwing, en het vermogen zich aan te passen aan nieuwe situaties.’ Dat zijn kwaliteiten die bisschoppen in de kerk van de toekomst moeten hebben.

Dat staat in een rapportage van de Vaticaanse studiecommissie die zich in het kader van de kerkvernieuwingssynode van paus Franciscus (1936-2025) boog over het profiel van bisschoppen en de wijze waarop zij worden benoemd. In totaal zijn van de vijftien studiecommissies die voorstellen doen voor kerkhervormingen, nu zeven gepresenteerd.

Een bisschop moet volgens het document beschikken over ‘morele integriteit, leerstellige orthodoxie, pastorale gevoeligheid, leiderschapsvermogen en de capaciteit om de goederen van de Kerk te beheren’, meldt de tekst. Verder moet hij in staat zijn tot ‘pastorale prudentie en het beoefenen van dialoog’.

Om dat te bereiken stelt de commissie twee belangrijke hervormingen voor. Allereerst moet in elk bisdom elke drie tot vijf jaar een serieus en zelfkritisch ‘proces van onderscheiding’ plaatsvinden.

Profielschets

Om de ‘huidige toestand in het bisdom en de noden die er zijn’ te doorgronden, moeten allerlei verschillende raden worden geconsulteerd, zoals de priesterraad, de diocesane pastorale raad. Ook andere groepen kunnen daarbij betrokken worden, zoals jongeren,  migranten en randkerkelijken.

Het doel van dit periodieke proces is niet alleen om tot een profielschets van een toekomstige bisschop te komen, maar ook om onder de priesters van het bisdom geschikte kandidaten te vinden die mogelijk ook elders kunnen worden benoemd. De uitkomsten van dit proces worden in de bisschoppenconferentie besproken.

Team van zes

Een tweede hervorming is nog ingrijpender. De procedure voor het vinden van een nieuwe bisschop, moet namelijk volledig op de schop. Voordat de paus drie geschikte kandidaten op zijn bureau krijgt waaruit hij mag kiezen, moet een ‘onderscheidingsproces’ worden doorlopen.

Als een bisdom vacant wordt, moet een commissie worden ingesteld, bestaande uit twee priesters, twee religieuzen en twee leken. Samen met de nuntius - die in de toekomst ook een leek kan zijn - moeten zij op zoek naar geschikte kandidaten, waarbij de nuntius ook de andere bisschoppen van dezelfde kerkprovincie raadpleegt. Daarnaast moet een ‘brede en representatieve groep gelovigen’ geconsulteerd worden, ‘inclusief vrouwen, jongeren, armen en minderheden’.

‘Controverseel’ vraagt om ‘dieper verstaan’

Het tweede studierapport dat dinsdag werd gepresenteerd buigt zich over de vraag hoe de kerk kan omgaan met gevoelige en complexe kwesties op een manier die trouw is aan het evangelie, en tegelijkertijd recht doet aan de ervaring van gelovigen.

Veel van deze zaken die ‘controverseel’ worden genoemd, zijn nieuwe uitdagingen die de kerk uitnodigen tot een ‘dieper verstaan van het evangelie in de concrete werkelijkheid’, stelt het document.

Door ‘geestelijke onderscheiding’ moeten geloofsgemeenschappen leren relaties boven procedures te stellen, samen te leren en te groeien en transparantie te bevorderen.

Centraal staat het ‘principe van pastoraliteit’: dat betekent dat het evangelie niet verkondigd kan worden zonder verantwoordelijkheid te nemen voor degene tot wie het gericht is. Daarom kunnen geen abstracte normen worden verkondigd, maar moeten mensen in hun eigen persoonlijke situatie serieus genomen worden.

Homoseksuele getuigenissen

De kerk moet volgens het rapport leren niet te vertrekken vanuit vooraf vastgestelde oplossingen, maar vanuit de levende werkelijkheid van gelovigen. Daarbij past zij niet op rigide wijze een stel regels toe, maar respecteert zij de vrijheid van elke gelovige.

Zij doet dat volgens het rapport omdat zij gelooft dat de Geest ook in die context en levenservaring werkzaam is.

De studiegroep presenteert als voorbeeld drie getuigenissen hoe katholieken in hun persoonlijke levens tot ‘onderscheiding’ kunnen komen. Dat betreft twee mannelijke homoseksuelen uit Portugal en de Verenigde Staten, die gehuwd zijn met een andere man en toch kerkelijk actief zijn. Verder is er de ervaring van de Servische studentenbewegint OTPOR die door geweldloze weerstand bijdroeg aan de val van president Milošević.